Δικηγορούμε υπέρ και κατά της ενοχής και της αθωότητας της Lizbeth Borden, «ανοίγοντας» ξανά την υπόθεση των φόνων που συγκλόνισαν τις Η.Π.Α στα τέλη του 19ο αιώνα.


«Παλαβά πράγματα θα γραφτούν σ’ αυτές τις πλάκες μέχρι να τελειώσει η δίκη»
Mad Hatter – Alice in Wonderland

Αν ο Jason Voorhees είχε κορίτσι αυτή θα ήταν η Lizzie. Αν ο Freddy Krueger είχε να ζηλέψει κάποιο τραγούδι ως καλύτερο από το δικό του, θα ζήλευε το τραγούδι που έλεγαν τα παιδάκια της Μασαχουσέτης πηδώντας το σκοινάκι ενώ η Lizzie περνούσε απειλητικά δίπλα τους. Κι αν οι αδερφοί Grimm έγραφαν σήμερα το remake της ιστορίας της Cinderella, τότε σίγουρα θα έγραφαν για την ιστορία της Lizzie.

Σήμερα, 1η Ιουνίου του 1927, κλείνουν 90 χρόνια από τον θάνατο της Lizzie Borden ή αλλιώς Lizbeth κατά την βάπτιση. Παρόλο που έμεινε γνωστή με το πρώτο όνομα, η ίδια επέλεξε να συνεχίσει τη ζωή της με το δεύτερο  μετά τη δίκη και την αθώωση της… άλλωστε κάθε σχιζοφρενής που σέβεται τον εαυτό του έχει τουλάχιστον δύο προσωπικότητες με διαφορετικό όνομα η κάθε μία. Έγινε διάσημη επειδή κατηγορήθηκε στα τριάντα δύο της χρόνια ότι δολοφόνησε τη μητριά της με δεκαοκτώ (ή δεκαεννιά… το προτιμώ σαν νούμερο) τσεκουριές και τον πατέρα της με έντεκα˙ τελικά, αθωώθηκε λόγω αμφιβολιών ή για να το πούμε καλύτερα επειδή δεν κατόρθωσαν να αποδείξουν την ενοχή της. Το άλυτο έγκλημα απασχόλησε τις αρχές και όσους ερευνητές προσπαθούσαν να λύσουν το μυστήριο για έναν περίπου αιώνα. Παρόλο που την συμπαθώ, οφείλω να ομολογήσω πως στον αριθμό των χτυπημάτων διαβλέπω οίκτο ως προς τον πατέρα σε αντίθεση με το μένος ως προς τη μητριά, πειστήριο πρώτο ότι η Lizzie το σήκωσε το τσεκούρι.

H Lizzie εκτός από το να έχει δύο ονόματα έκανε και διπλή ζωή. Τις καθημερινές και την Κυριακή ήταν το αγαθοεργό χριστιανικό κορίτσι που δίδασκε στο Κατηχητικό ενώ το Σάββατο πήγαινε σε χορούς αψηφώντας την αυστηρότητα του πατέρα της.

Ο Andrew Borden ήταν πλούσιος γαιοκτήμων αλλά σκληρός, τσιγκούνης και με δύστροπο χαρακτήρα που ανάγκαζε την οικογένειά του να μένει στο παλιό σπίτι μιας κακόφημης συνοικίας του Fall River της  Massachusetts (στο Ματσατούτσες όπως έλεγε και η Μαλβίνα Κάραλη)  μόνο και μόνο επειδή βρισκόταν κοντά στη δουλειά του. Είχε δύο κόρες -τη Lizzie και την Emma- από την πρώτη του γυναίκα Sarah, η οποία απεβίωσε, κι έτσι τα κορίτσια          -τρία χρόνια μετά- απέκτησαν ως μητριά την Abby. Η σχέση που είχαν τα κορίτσια με τη μητριά δεν ήταν καλή. Κυρίως η Lizzie που πίστευε πως η μητριά της αφαίμασσε οικονομικά τον πατέρα της ώστε να ζει πλουσιοπάροχα η δική της οικογένεια. Όμως κι η σχέση της με τον πατέρα της παραμένει αδιευκρίνιστη, σε βαθμό που μετά τον θάνατό του είχαν κυκλοφορήσει φήμες πως την είχε κακοποιήσει σεξουαλικά, συμπεριφορά που εκείνη την εποχή έμενε στο απυρόβλητο. H Lizzie εκτός από το να έχει δύο ονόματα έκανε και διπλή ζωή. Τις καθημερινές και την Κυριακή ήταν το αγαθοεργό χριστιανικό κορίτσι που δίδασκε στο Κατηχητικό ενώ το Σάββατο πήγαινε σε χορούς αψηφώντας την αυστηρότητα του πατέρα της. Συνήθιζε να λέει ψέματα και είχε φέρει πολλές φορές την οικογένεια σε αμηχανία καθώς λέγεται ότι έπασχε από κλεπτομανία.

Έχουμε, λοιπόν, μια οικογένεια ωρολογιακή βόμβα. Ένα βλοσυρό πατέρα με πάρα πολλούς εχθρούς μέσα κι έξω από την πόλη, μια κακιά μητριά, και δυο γεροντοκόρες (υστερία), να ασφυκτιούν όλοι μαζί σε ένα παλιό σπίτι. Ώσπου ένα καυτό πρωινό του Αυγούστου, η βόμβα έσκασε. Η μητριά βρέθηκε μπρούμυτα νεκρή στον ξενώνα κι ο πατέρας ανάσκελα στον καναπέ ενώ τα πόδια του κρέμονταν στο πλάι ώστε να μην λερώσει με τις μπότες του το ύφασμα την ώρα που έπαιρνε τον συνηθισμένο του μεσημεριανό ύπνο. Η έρευνα και η ανάκριση κράτησαν καιρό και ήταν χαοτικές. Ένα περίπου χρόνο μετά, στις 5 Ιουνίου 1893, ξεκίνησε η δίκη που έφερε την αθώωση αλλά και τον εξοστρακισμό της Lizzie από την κοινωνία του Fall River που καθόλου δεν την πτόησε και παρέμεινε στην πόλη της. Η αδερφή της, Emma, την εγκατέλειψε ύστερα από ένα χορό που διοργάνωσε η Lizzie για μια επιστήθια (κρατήστε το επίθετο με το στήθος, παίζει ρόλο) φίλη της ηθοποιό, κατά τη διάρκεια του οποίου οι αδερφές καυγάδισαν άσχημα. Δεν συναντήθηκαν ούτε μίλησαν ποτέ ξανά, πέθαναν γεροντοκόρες και τις έθαψαν τη μία δίπλα στην άλλη.

Πιστεύω πως οι δύο αδερφές το σχεδίασαν και το έκαναν μαζί το έγκλημα.

Θα αναφέρω τα αντικρουόμενα στοιχεία της έρευνας με τον ίδιο χαώδη τρόπο που τα έκανε να μην ευσταθούν στη δίκη. Πραγματικά, με έκαναν να αντιδικώ με τον εαυτό μου υπέρ και κατά της αθωότητάς της. Αν κι εγώ (Me!) έχω μια άλλη θεωρία. Πιστεύω πως οι δύο αδερφές το σχεδίασαν και το έκαναν μαζί το έγκλημα. Η μια σκότωσε τη μητριά και η άλλη τον πατέρα ενώ ο θείος κρατούσε τσίλιες προκειμένου να μοιραστούν όλοι μαζί μετά την αρκετά μεγάλη περιουσία του Andrew Borden. Από τη μια θα με απογοήτευε αν είχα δίκιο διότι όπως και να το κάνουμε δεν είναι μικρή υπόθεση να γλιτώσεις από την κατηγορία του φόνου εντελώς μόνη σου, και μάλιστα ενός φόνου που τόσο περίτεχνα διέπραξες, και από την άλλη έχουμε δύο μανιακές αδερφές, δηλαδή τουλάχιστον τέσσερις προσωπικότητες… ακόμη καλύτερα! Εντάξει, θα το παραδεχτώ. Προτιμώ την ιδέα της σχιζοφρένειας της Lizzie από την ιδέα δυο έξυπνων γυναικών που ξεφορτώθηκαν τους απαίσιους γονείς τους με ευφυή τρόπο αλλά παρηγοριέμαι πως όπως και να έχει ξέφυγαν από τον Νόμο.

Δικηγορώ, λοιπόν, υπέρ και κατά της ενοχής και της αθωότητας της Lizzie Borden:
Fact 1: Ο πρώτος φόνος, αυτός της μητριάς, έλαβε χώρα μεταξύ 9 και 10.30 το πρωί και ο δεύτερος, του πατέρα, μεταξύ 10:30 και 11.10 ενώ υπάρχει η μαρτυρία του γείτονα που κατέθεσε πως είδε τη Lizzie στον αχυρώνα στις 11.03 όπως ακριβώς κι εκείνη ισχυριζόταν ότι βρισκόταν την ώρα του δεύτερου φόνου, έχοντας παντελή άγνοια του τι συνέβαινε στον πάνω όροφο του σπιτιού όπου κείτονταν το άλλο πτώμα (κι εγώ άμα βλέπω κανένα γείτονα από το παράθυρο κοιτάζω την ώρα και την καταγράφω… ποτέ δεν ξέρεις και δεν ξέρετε και τη γειτονιά μου).

Fact 2: Στο σπίτι, εκτός από τα τέσσερα άτομα της οικογένειας ζούσε η Bridget, η  υπηρέτρια (που κοιμόταν στον δωμάτιό της την ώρα του φόνου) και φιλοξενούνταν ο αδερφός της αληθινής μητέρας και ο θείος των κοριτσιών John Morse (αυτός αφού πέθανε η αδερφή του δεν είχε πατήσει στο σπίτι κι εμφανίστηκε ξαφνικά τότε …άμα σας λέω τσίλιες) που όμως εκείνη την ώρα απουσίαζε (όλοι οι συγγενείς εξ αίματος απουσίαζαν εντελώς τυχαία από το σπίτι, όπως θα δείτε και παρακάτω) κι όμως η Lizzie κατόρθωσε να διαπράξει δυο φόνους χωρίς να την αντιληφθεί ή ακούσει κανείς και χωρίς να βρεθεί σταγόνα αίμα πάνω της ή στα ρούχα της.

Fact 3: Όταν επέστρεψε ο πατέρας της στο σπίτι η πόρτα ήταν κλειδωμένη από μέσα, όμως οι Borden είχαν γενικότερα την συνήθεια να κλειδώνουν τις πόρτες των δωματίων τους. (Ωραία οικογένεια! Εμπιστοσύνη!)

Fact 4: Το τσεκούρι δεν βρέθηκε ποτέ. Ένα ματωμένο τσεκούρι που βρέθηκε αποδείχτηκε πως ήταν καλυμμένο με αίμα κότας, κι η λαβή από ένα άλλο τσεκούρι που βρέθηκε μετά τους φόνους και θεώρησαν ότι ανήκε στο όπλο του εγκλήματος… ναι… δεν βρήκαν άκρη οι αστυνομικοί μεταξύ τους. Ο ένας είπε ότι ένας άλλος του είπε ότι τη βρήκε αλλά ο άλλος το αρνήθηκε. (cops!)

Fact 5: Η Lizzie φημολογούνταν πως είναι ομοφυλόφιλη (εδώ κολλάει το επιστήθια) και λυπάμαι που γίνομαι κουτσομπόλα αλλά τα κακά στόματα είπαν ότι ο πατέρας είχε πιάσει την L και την Β να ερωτοτροπούν και είχε γίνει μάχη. (Lizzie and Bridget sitting on a tree… k-i-s-s-i-n-g)

Fact 6: Η Bridget υποστήριξε με την κατάθεσή της τους ισχυρισμούς της Lizzie (ως επιστήθια).

Fact 7: Την υπηρέτρια τελικά οι γεροντοκόρες την απέλυσαν.

Fact 8: Η Lizzie είχε πει στην υπηρέτρια ότι η μητριά βγήκε έξω να επισκεφτεί μια άρρωστη φίλη της που της είχε στείλει ένα σημείωμα και την καλούσε σε βοήθεια. Σημείωμα και φίλη δεν εντοπίστηκαν ποτέ και ακόμη χειρότερα… η μητριά δεν είχε φίλες. (ΧΜ!)

Fact 9: Η αδερφή Emma έλειπε εκτός πόλης εκείνες τις ημέρες επειδή είχε γεννήσει μια φίλη της και είχε πάει να τη βοηθήσει (μα κι αυτή;) κι επέστρεψε αμέσως μετά το έγκλημα. (Σατανική σύμπτωση θα είναι…)

Fact 10: Η Lizzie λίγες ημέρες πριν το φονικό είχε πάει στον φαρμακοποιό και είχε ζητήσει να αγοράσει δηλητήριο για να σκοτώσει τους αρουραίους (αλληγορία) στη σοφίτα… ή εναλλακτικά για να καθαρίσει (άλλη αλληγορία) ένα λεκέ από κάποιο ρούχο… Όλη η οικογένεια μαζί με την υπηρέτρια υπέφεραν από κάποια στομαχική διαταραχή. Η αστυνομία υποπτεύθηκε ότι η Lizzie τους είχε ρίξει δηλητήριο στο φαγητό σε μικρές δόσεις αλλά δεν βρέθηκε ούτε στο γάλα (ο δικός μας ντόπιος psycho killer Σεχίδης -δεν έχουμε να ζηλέψουμε τίποτα από τους ξένους- τους ξεπάστρευε έναν-έναν και μετά έπινε κι ένα ποτήρι γάλα ή έχω δει πολλές φορές «11η Εντολή»…οκ!) που πήραν για εξέταση από την κουζίνα ούτε και στο στομάχι των νεκρών, όπως απέδειξε η ιατροδικαστική εξέταση. Η Lizzie να σημειωθεί ότι δεν έτρωγε ποτέ με την οικογένειά της. (Αν έχετε αδέρφια, εξαδέλφια… να κλειδώνεστε παιδιά καλού κακού και να λείπουν τα πολλά τραπεζώματα… τα θυμάστε τα τηγανόψωμα;!)

Fact 11: H Lizzie είχε φτιάξει μόνη της έναν περιστερώνα στον αχυρώνα και τον είχε γεμίσει περιστέρια. Ο πατέρας της κατέστρεψε τον αχυρώνα και σκότωσε όλα τα περιστέρια της με το τσεκούρι… (ΕΙΧΕ ΤΑ ΔΙΚΙΑ ΤΗΣ ΞΕΚΑΘΑΡΑ Η ΚΟΠΕΛΑ!!!)

Fact 12: H Lizzie στη θέα των κρανίων των νεκρών γονιών της που έφερε ο κατήγορος ως αποδεικτικά στοιχεία στην αίθουσα του δικαστηρίου… λιποθύμησε. Και αναρωτιέμαι εγώ τώρα… λιποθύμησε επειδή δεν το έκανε ή λιποθύμησε επειδή το έκανε; Ή λιποθύμησε για να δείξει ότι δεν το έκανε ενώ το είχε κάνει; Όχι ναι… ελάτε λίγο στη θέση των φουκαράδων των δικαστών και του έρημου του κατήγορου.

Fact 13: «Maggie, come quick! Father’s dead. Somebody came in and killed him» φώναξε η Lizzie στην υπηρέτρια από τον κάτω όροφο μόλις βρήκε τον πατέρα της νεκρό. Δεν θα σταθώ στην ψυχραιμία της. Μπορεί να είναι συμπτωματική. Άλλο είναι το κομβικό σημείο! Πώς είπαμε ότι την έλεγαν την υπηρέτρια; Bridget. Γιατί την αποκάλεσε Maggie; Διότι κι οι δύο αδερφές την αποκαλούσαν με αυτό το όνομα, το όνομα δηλαδή κάποιας προηγούμενης οικονόμου (να επέζησε άραγε αυτή ή την είχαν θάψει σε κανένα τοίχο;) που προφανώς συμπαθούσαν περισσότερο ή είχαν συνηθίσει. Κι όλοι ήταν άνετοι με αυτό. Και η Bridget. (Να κλειδώνεστε και να βάζετε κι αμπάρα πίσω από την πόρτα!)

Όλοι μας κάποια στιγμή έχουμε φαντασιωθεί να σκοτώνουμε αλλά η δύναμη και η φωνή της λογικής είναι αρκετά ισχυρές ώστε να μην εναγκαλιστούμε την παράνοια που θα μας σπρώξει στην άλλη πλευρά.

Ήρθε η ώρα όμως να σοβαρευτούμε διότι πρέπει να αγορεύσω. Απευθυνόμενη στους ενόρκους, λοιπόν, θέλω να ρωτήσω ποιος από όλους εμάς δεν έχει σκεφτεί να κάνει κάτι παρόμοιο σε άλλον άνθρωπο; Ο αναμάρτητος να πετάξει πρώτος το τσεκούρι κάτω. Ναι, είναι σοκαριστικό να σκοτώνεις τους γονείς σου αλλά η Lizzie δεν είναι ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία πατροκτόνος (την μητριά δεν την υπολογίζω καν) και πέρα από αυτό η συγγένεια εξ αίματος δεν είναι απαραίτητα αυτό που σε συνδέει και με τον δεσμό της αγάπης με τους γονείς σου χωρίς βέβαια να δικαιολογεί κάτι τέτοιο τον φόνο. (τα μπαλώνω λίγο για να μην κοπεί το άρθρο!). Όλοι μας κάποια στιγμή έχουμε φαντασιωθεί να σκοτώνουμε αλλά η δύναμη και η φωνή της λογικής είναι αρκετά ισχυρές ώστε να μην εναγκαλιστούμε την παράνοια που θα μας σπρώξει στην άλλη πλευρά. Από αυτή την άλλη πλευρά μας χωρίζει μια λεπτή κόκκινη γραμμή. Η Lizzie δεν πέρασε απέναντι αλλά κατόρθωσε να ισορροπήσει επάνω της και να περπατήσει όλη την απόσταση μέχρι το τέλος. She’s got away with murder, people! «Τρελάθηκε» αλλά με σύνεση και σχέδιο. Μπορεί να βούτηξε λίγο τα πόδια της στα κόκκινα νερά της οργής αλλά βγήκε από αυτά χωρίς να αφήσει ίχνη ούτε καν στη σκονισμένη σοφίτα που ισχυριζόταν πως βρισκόταν όταν κάποιος άλλος σκόρπιζε το θάνατο στο σπίτι.

Αυτό που με ενόχλησε στην ομώνυμη ταινία, η οποία είναι βασισμένη στα αληθινά πρακτικά της δίκης είναι ότι έβλεπα να προσπαθούν να την καταδικάσουν όχι για τον φόνο αλλά για τη συμπεριφορά της και την παρελθούσα σχέση με τους γονείς της. Τη ρώτησαν αν η επαφή της με τη μητριά της ήταν εγκάρδια κι εκείνη απάντησε «όχι, ήταν άλλου είδους». Πόσο πιο ειλικρινά θα μπορούσε να απαντήσει; Κι όμως η αλήθεια που περιγράφει την καταναγκαστική σχέση μιας προγονής και μιας μητριάς παραλίγο να την «κάψει» όπως εκείνη έκαψε το φόρεμα που φορούσε την ημέρα του φονικού. Δεν βρέθηκε αίμα επάνω του ενώ εξετάστηκε την ίδια στιγμή που έφτασε η αστυνομία. Βρέθηκε μονάχα ένας λεκές από κοκκινιστό. Κανείς δεν της είπε να το παραδώσει ή να το κρατήσει άθικτο, κι όμως το ότι το έκαψε -και μάλιστα κατ’ εντολή της αδερφής της, όπως ισχυρίστηκε η ίδια στο δικαστήριο- κρίθηκε ως σημάδι ενοχής. Επίσης, την ρωτούσαν ξανά και ξανά να τους εξηγήσει γιατί δεν είχε κάνει ποτέ κανένα δώρο στον πατέρα της πέρα από το φοιτητικό της δαχτυλίδι που εκείνος φορούσε πάντα. Ξανά και ξανά. Η ίδια ερώτηση. Ξανά και ξανά. Στο L’etranger («o Ξένος», 1942) του Albert Camus, o Meursault διέπραξε ένα φόνο αλλά στην ουσία δεν καταδικάστηκε για το έγκλημα αλλά γιατί δεν είχε κλάψει στην κηδεία της μητέρας του.

Στην τηλεταινία του 2014, η Lizzie πλαισιώνεται από μουσικές που την κάνουν να μοιάζει με επαναστάτη πιστολέρο της Άγριας Δύσης (κακώς δεν την είχε ο Jesse στη συμμορία του… μπορεί να ζούσε λίγο παραπάνω), όπως το «Psychotic Girl» των Black Keys που είναι τόσο αναμενόμενο ώστε δεν θα μπορούσε να λείπει, το «Shake it» των The Harpoonist & The Axe Murderer (my kind of a bad band name) που τη συνοδεύει με τον σωστό τρόπο στο περπάτημά της, το «Pennsylvania Boarded Up House Blues» των Kreeps και το «Whoo Boy» των Sons of Jezebel να δίνει ρυθμό στο τσεκούρωμα και να τα λέει όλα σε ένα μόνο στίχο «whoo boy…what a show…look at them girls go… «. Εγώ (Me again!) θα πρόσθετα στον στίχο «…go free…».
Μετά την ταινία ακολούθησε και σειρά οκτώ μόνο επεισοδίων με τον τίτλο «The Lizzie Borden Chronicles» (παραγωγή BBC, 2015) αλλά δεν βασίζεται σε αληθινά γεγονότα και περιγράφει μέσω της μυθοπλασίας πως μπορεί να ήταν η ζωή της μετά. Το καλύτερο το άφησα φυσικά για το τέλος… η ιστορία έγινε πρώτη φορά ταινία το 1975 με τίτλο -κρατηθείτε- «The Legend Οf Lizzie Borden» που αυτό κι αν είναι παράξενη παραδοχή κι αποδοχή. Στην ταινία πρωταγωνιστούσε η Elizabeth Montgomery, η οποία εκτός από συνονόματη είναι και έκτη της εξαδέλφη, το δε φόρεμα της σκηνής του φόνου φυλάσσεται στο σπίτι των Borden που πλέον είναι ξενοδοχείο (Bates-Borden Motels…να γίνει μια αλυσίδα γιατί όχι;)… spooky ha? Σιγοτραγουδάμε τον ύμνο της Lizzie σέρνοντας το τσεκούρι μας… αλλά δεν το σηκώνουμε… (να κλειδώνεστε!)

Lizzie Borden took an axe
And gave her mother forty whacks.
When she saw what she had done,
She gave her father forty-one.
Lizzie Borden took an axe
And Gave her mother forty whacks.
When her body hit the floor,
She gave her father forty more.

ΦΡΑΝΣΗ ΠΑΠΟΥΤΣΑΚΗ
Η Φράνση Παπουτσάκη γεννήθηκε το 1976 στη Νεάπολη Εξαρχείων, κάτω από τον αστερισμό του Σκορπιού. Ως φύση αντικοινωνική σπούδασε Κοινωνιολογία. Όταν δεν γράφει, αρθρογραφεί. Όταν δεν αρθρογραφεί, μεταφράζει την γραφή της Francine Queen. Τα μεγάλα της πάθη εκτός από την πένα της είναι η κιθάρα της, η blues μουσική, ο βωβός, ο retro και ο cult κινηματογράφος, οι πολεμικές τέχνες και η yoga πρακτική την οποία βιώνει και διδάσκει κι έτσι σώζεται ο κόσμος από την οργή της.