96 ώρες.. Τόσο περίπου χρειαζόταν να επιμείνουν μέχρι να “σπάσει” ο μέσος άνθρωπος.. 96 ώρες δεμένος σε άβολες στάσεις.. Τέσσερις μέρες με τη μουσική στη διαπασών.. Χωρίς προσανατολισμό και όραση..

Μερικές φορές η μουσική σταματούσε γύρω στις 3π.μ., άλλα ήσουν τόσο αποσυντονισμένος και εξουθενωμένος που ήταν αδύνατο να κοιμηθείς..”, – Begg, κρατούμενος στο Γκουαντάναμο το 2002. Βρετανός πολίτης, κατοικος Ισλαμαμπάντ. “Το χειρότερο απ’ ολα ήταν η αιφνιδια έναρξη ή διακοπη της μουσικής ανά τακτά διαστήματα μέσα στην ημέρα, που σου προκαλούσε απίστευτο εκνευρισμό”, προσθέτει.

Το εντυπωσιακό με τη χρήση της μουσικής ως μέσο βασανιστηρίων είναι οι απιστευτες επιδράσεις της πάνω στην ψυχολογία του ατόμου, σε τόσο σύντομο χρόνο και με τόσο μεγάλο αντίκτυπο.
Η μέθοδος αυτή έχει τις ρίζες της αρκετά χρόνια πίσω, όταν ο Αμερικανοί των 60ς την χρησιμοποιούσαν σε κρατούμενους ως μέθοδο σωφρονισμού απέναντι στην “Σοβιετική πλύση εγκεφάλου”, όπως την αποκαλούσαν. Άξιο αναφοράς είναι πως υπάρχουν μαρτυρίες για τη χρήση της εν λόγω τακτικής και από την Ελληνική Χούντα το διάστημα 1967-1974.
Ωστόσο, η πλέον διαδεδομένη χρήση της χρονολογείται από το 2002 και μετά. Ακόμα και αν η Διεθνής Αμνηστία, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αλλα και ο Ερυθρός Σταυρός την έχουν καταγγείλει σαν μέθοδο βασανισμού, παρέμεινε σαν μια από τις πιο βασικές τακτικές της CIA. Γι’ αυτούς ήταν το τέλειο όπλο, δεδομένου ότι επέφερε σημαντικά αποτελέσματα σε σύντομο χρόνο και – το σημαντικότερο – δεν άφηνε ίχνη βασανισμού στο σώμα του κρατούμενου. Οι ψυχολογικές, όμως επιδράσεις ήταν σε πολλές περιπτώσεις μη αναστρέψιμες…
Η playlist των Αμερικανικών Μυστικών Υπηρεσιών περιείχε μεγάλη ποικιλία. Απο χαλαρές μπαλάντες και ανόητα διαφημιστικά μέχρι “σατανικους” black και heavy metal ήχους. Οι επιλογές, ωστόσο, μόνο τυχαίες δεν ήταν καθώς στόχευαν σε πολλά επίπεδα, πολύ πέρα απο αυτό του “νευρικού κλονισμού” του κρατουμένου. Στόχευαν στις ενδόμυχες σκέψεις, στις φοβίες και πολλές φορές στην άγνοια των κρατουμένων.

Για τις ανάγκες του άρθρου χρειάστηκε να έρθω σε επαφή και να κάνω μια πολύ ενδιαφέρουσα κουβέντα με δυο ψυχιάτρους και μια ψυχολόγο, με τους οποίους καταλήξαμε στα ίδια συμπεράσματα.
Πρώτο και βασικότερο στοιχείο που εφαρμόζεται στους κρατούμενους είναι ο αποπροσανατολισμός, όπως τονίζουν οι ειδικοί. Η απώλεια της όρασης -και πολλές φορές και της ακοής- εφαρμόζεται κατευθείαν φιμώνοντας και σκεπαζοντας το κεφάλι του φυλακισμένου. Μπορεί έτσι να διανύσει μεγάλες αποστάσεις και να παραμείνει για μέρες στο σκοτάδι. Η παράταση αυτή του αποπροσανατολισμού δημιουργεί στον εγκέφαλο αισθήματα ανεξέλεγκτης έκθεσης σε κίνδυνο και δημιουργεί στο άτομο την ιδέα πως είναι ευάλωτος και τρωτός ανά πάσα στιγμή. Η απουσία όρασης, επίσης, δεν του δίνει τη δυνατότητα να γνωρίζει τι αντιμετωπίζει ή να βρει οποιαδήποτε διέξοδο ή μέσο διαφυγής. Με λίγα λόγια, το “υποκείμενο” είναι στον απόλυτο έλεγχο του βασανιστή του, φυσικά και πνευματικά. Τα αποτελέσματα δε αυτής της μεθόδου, αυξάνουν εκθετικά με την πάροδο των ωρών και των ημερών.

Και τι γίνεται, λοιπόν, όταν ο ανακριτής επιλέξει τη μουσική σαν το όπλο του; Το γιατί είναι προφανές και το αναφέραμε και λιγο πιο πριν.. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η επιλογή των κομματιών που διαθέτει η CIA στο οπλοστάσιο της.

Όπως μου τόνισε και ο κ. Π.Γ., ψυχίατρος στην Γλυφάδα Αττικής, με μεταπτυχιακές σπουδές στην Κοινωνική Ψυχιατρική, κατά τη διάρκεια της ανάκρισης δημιουργείται αναπόφευκτα ένας δεσμός μεταξύ ανακριτή και ανακρινόμενου. Αυτό μπορεί να διαθέτει πολλές πτυχές και να εκδηλωθεί με διαφορετική σημειολογία, ανάλογα την περίσταση. Πολλά σύνδρομα ψυχολογικής φύσεως μπορεί να παρατηρηθούν σε αυτές τις καταστάσεις, με γνωστότερο όλων το σύνδρομο της Στοκχόλμης – όπου το “θύμα” συνδέει άρρηκτα την τύχη του με αυτή του “θύτη”.

Και εδώ ακριβώς επιδρά καταλυτικά η χρήση της μουσικής και η στρατηγική επιλογή των κομματιών.
Μπορεί εύκολα κανείς να καταλάβει πόσο εύκολα μπορεί να βγει το άτομο εκτός εαυτού όταν επι μέρες ή εβδομάδες ακούει συνεχόμενα το τραγούδι από την παιδική σειρά “Μπάρνι ο Δεινοσαυρος” (εγω προσωπικά πάθαινα νευρικό κλονισμό και σαν παιδί όταν το άκουγα μόνο μια φορά!).

Μια άλλη εξίσου ψυχοφθόρα επιλογή ήταν και ένα διαφημιστικό για γατοτροφή που αποτελείτο κατά κύριο λόγο από γάτες που νιαούριζαν.

Αυτές ωστόσο ήταν αρκετά προφανείς επιλογές με σκοπό τον απόλυτο εκνευρισμό των κρατουμένων. Όμως η CIA αναζητούσε πολύ πιο βαθιά όταν επρόκειτο να επιλέξει τραγούδια. Όπως αναφέραμε λίγο πιο πάνω, κατα την ανάκριση, υπάρχει η αμφίδρομη σχέση μεταξυ ανακριτή και ανακρινόμενου. Είναι προφανές οτι η μουσική επιδρά και στους δυο. Ας σκεφτούμε λίγο πως ο μέσος Αμερκανός στρατιώτης γαλουχήθηκε με τα πρότυπα “God Bless America”, “America above all”, “Fuck Iraq, Afghanistan, Terrosists” κλπ κλπ. Φανταστείτε τώρα με τι ζήλο επιδιδόταν στην ανάκριση και πόσο πατριώτης αισθανόταν καθώς έκανε ερωτήσεις υπό τους ήχους του “Born in the USA” του Bruce Springsteen ή πόσο ανώτερος και ισχυρός ένιωθε με το “Fuck your God” των Deicide.

Υπάρχουν μαρτυρίες από εργαζόμενους φυλακών που παραδέχτηκαν πως σε πολλές περιπτώσεις, αναλόγως του τραγουδιού που έπαιζε, παθιάζονταν ακόμα περισσοότερο. Έκαναν τις ερωτήσεις μιλώντας πολύ πιο δυνατά, κρατούσαν τις ανακρίσεις πολύ περισσότερο απ’ ότι συνήθως και ενίοτε είχαν και βιαιότερη συμπεριφορά. Η μουσική, εν ολίγοις, τόνωνε το φρόνημά τους, απέσυρε τις ενοχές τους και έκανε στα μάτια τους μια επαίσχυντη πράξη να φαντάζει πατριωτική αγαθοεργία. Αυτό ήταν πολύ σημαντικό για τις ΗΠΑ δεδομένου ότι πολλοί βετεράνοι εμφάνιζαν συναισθηματικές διαταραχές λόγω των βιωμάτων τους. Οπότε είναι ευκολα κατανοητό πως οποιαδήποτε ελάφρυνση της συνείδησης ήταν ευπρόσδεκτη.

Ας περάσουμε λίγο και στην αντίπερα όχθη και να προσπαθήσουμε να ψυχολογήσουμε το θύμα. Προσπερνώντας το κομμάτι της σωματικής εξάντλησης και του εκνευρισμού που είναι δεδομένα και απολύτως αναμενόμενα, θα εστιάσουμε στο κομμάτι του ψυχολογικου προφιλ.
Κατ’ αντιστοιχία με τους Αμερικάνους, οι μουσουλμανικής ιδεολογίας φυλακισμένοι, μεγάλωσαν (πολλοι σε στρατόπεδα Ταλιμπάν) με καποιες αρχές. “Ο Αλλάχ είναι μεγάλος”, “οι Δυτικοι ειναι αλλόθρησκοι/θέλουν το κακό μας/ πρέπει να πεθάνουν οι άπιστοι”, “η γυναίκα δεν έχει θέση στα κοινά” κλπ.. Οπως επίσης σημειώνεται, πολλοί από αυτούς κατάγονταν απο απομακρυσμένα χωριά και δεν είχαν ποτέ τους καμία επαφή με το δυτικό πολιτισμό και ειδικότερα με τη μουσική. Φαντάζεστε λοιπόν τον πανικό τους, όταν ξαφνικά άκουγαν Slipknot ή Marylin Manson στο τέρμα. Ο αμερικανός στρατηγός Mark Hadsell τονίζει ότι:

Οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν ακούσει ποτέ ξανά στη ζωή τους heavy metal. Δεν το αντέχουν. Αν το βάλεις συνεχόμενα για 24 ώρες, οι λειτουργείες του εγκεφάλου και του σώματος αρχίζουν να ολισθαίνουν, η δομή και ο ειρμός των σκέψεων αποδομείται και επιβραδύνεται, ενω η θέληση κατακερματίζεται. Τότε ακριβώς είναι που μπαίνουμε εμείς για να τους μιλήσουμε.”

Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται και στο πνευματικό ξεγύμνωμα του κρατουμένου. Πολλές φορές χρησιμοποιούσαν και δικά τους αραβικά παραδοσιακά τραγούδια με σκοπό να τα ευτελίσουν. Και ο κρατούμενος δεμένος στο σκοτάδι βίωνε μια παραβίαση του ψυχικου και σωματικού του κόσμου σε κάθε επίπεδο. Γελιοποιούνταν οι σκέψεις, οι αντιλήψεις, η φυσική του ύπαρξη και όλα αυτα χωρίς καμία άλλη επιλογή από το να καθίσει και να το υποστεί. Σημειώστε δε, πως οι μουσουλμάνοι θεωρούν αμαρτία το να ακούν αραβική μουσική. Έτσι συνέθλιβαν και το θρησκευτικό τους αίσθημα.

Οι αντιλήψεις περί της θέσεως της γυναίκας που ανέφερα προηγουμένως, μόνο τυχαία δεν ήταν, καθώς έχουν καταγραφεί περιπτώσεις όπου γυναίκες ανακρίτριες του Αμερικανικού Στρατού έμπαιναν στις αίθουσες, δίχως πουκάμισο. Στη συνέχεια για να εξευτελίσουν το θύμα και να κανουν επίδειξη του γυναικείου στάτους του Δυτικού μοντέλου, χόρευαν μπροστα στο θύμα μιμούμενες στριπτιζεζ υπο τους ήχους γνωστων τραγουδιών. Αυτό μπορει στα ματια πολλών από εμάς τους δυτικούς να μοιάζει με φαντασίωση ή να θυμίζει κάποια ταινία πορνό, αλλά για έναν ευσεβή, υπερσυντηριτικό και θρησκόληπτο μουσουλμάνο ήταν η απόλυτη ταπείνωση του ιδίου και προσβολή προς τον Αλλάχ.

Το οπλοστάσιο των Μυστικών Υπηρεσιών είχε τεράστια ποικιλία από τραγούδια και θα ήταν άσκοπο να τ’ αναλύσουμε ένα προς ένα, χάνοντας την ουσία. Γι’ αυτό θα κλείσουμε μνημονεύοντας μερικά από τα πλέον “αγαπημένα” σε ένα -μάλλον άρρωστο- TOP-10.

10) EMINEM – The Real Slim Lady

Ο Binyam Mohamed αναφέρει πως το άκουγε συνεχόμενα για 20 μέρες. Μπορουσε παράλληλα ν’ ακούει τις κραυγές απόγνωσης συγκρατούμενών του, πολλοί από τους οποίους “έχασαν το μυαλό τους”, όπως λέει χαρακτηριστικά.

9) Metallica – Enter Sandman

Από τις αγαπημένες επιλογές του Guantanamo Bay.

8) Red Hot Chili Peppers

Διπλή εκπροσώπηση με τα κομμάτια “Can’t stop” και “το Californication”. (τη βλέπουμε την ειρωνία, έτσι;)

7) Christina Aguilera – Dirrty

Προφανώς άφηνε υπονοούμενα για την καθαριότητα των κρατούμενων.

6) Britney Spears – (Hit me baby) One more time

Νομίζω πως δεν θα μπορούσε να γίνει πιο σαφής ο εμπαιγμός προς τον κρατούμενο.

5) Sesame Street

Ένα τραγούδι που χρειάστηκε να το βάλω στο mute στα πρώτα 10’’ για να μην πάθω νευρικό κλονισμό καθώς έγραφα αυτές τις γραμμές… Φανταστείτε να το ακούτε για μέρες..

4) Barney the Dinosaur (βλ. προηγούμενα)

3) Από τα πλέον αγαπημένα των Αμερικανών, φαίνεται πως ήταν το Saturday Night Fever των Bee Gees. Υπάρχουν πάμπολλες αναφορές για τη χρήση του σε αρκετές περιπτώσεις κρατουμένων.

2) Babylon – David Grey

Οι βιβλικές αναφορές στον τίτλο του, το κατέστησαν στα προτιμώμενα των φυλακών του Guantanamo. Ο Γερμανός μουσικολόγος Christian Gruny, κατα τη διάρκεια συνεντεύξεων με παλαιούς κρατούμενους, δοκίμασε να παίξει το συγκεκριμένο τραγούδι με αποτέλεσμα οι τελευταίοι να ξεσπάσουν σε λυγμούς. Αυτό, όπως μου τόνισαν και οι ειδικοί, ομοιάζει με τα πειράματα του Pavlov με τα σκυλιά και αφορά στη συμπεριφορική ψυχολογία και τη σύνδεση αισθητικών ερεθισμάτων με προγενέστερα βιώματα.

1) Queen – We are the champions

Έτσι μάλλον ένιωθαν οι αμερικανοί και το εξέφραζαν και με τη μουσική τους.

Το γεγονός ότι δημιουργήθηκε επιστημονικός κλάδος σχετικά με την ψυχολογία της ανάκρισης και των βασανιστηρίων δείχνει πόσο μεθοδευμένη και συστηματική ήταν η τακτική των ΗΠΑ στον τομέα αυτό. Οι μέθοδοι αυτοί αναγνωρίζονται από πολλούς διεθνείς οργανισμούς σαν ψυχολογικά βασανιστήρια που καταστρατηγούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και θεωρούνται εξίσου επικίνδυνα με τα “σωματικά βασανιστήρια”. Παρά την επίσημη και προφανή αμφισβήτιση ακόμα και της ίδιας τους της ύπαρξης, ασχέτως με την πληθώρα αναφορών, εξακολουθούν να υφίστανται και να συντηρούνται. Το επίσημο κράτος όμως δε γνωρίζει τίποτα…

Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Αφού ξεπόρτισε από το σπίτι, πλέον θέλει να πιστεύει πως είναι πολίτης του κόσμου. Σπούδασε Ιατρική στην Αλεξανδρούπολη, αλλά το δικό του ιατρικό ήταν ανέκαθεν οι τέχνες. Λάτρης της κλασικής ροκ από το μπιμπερό, ηθοποιός με πλούσιο παλμαρέ, κιθαρίστας (ο θεός να τον κάνει!), λάτρης των ταξιδιών και των γεύσεων είναι μόνο μερικές από τις πτυχές του. Είχε την τιμή να εργαστεί ως ραδιοφωνικός παραγωγός στο μεγαλύτερο ραδιοφωνικό σταθμό της Θράκης και έβαλε πεισματικά στόχο να επαναφέρει στα FM το παλιό καλό ραδιόφωνο. Σήμερα θα τον βρει κανείς κάπου εκεί γύρω από τη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική να εργάζεται σαν ιατρός, αλλά και να ψάχνει πάντα αφορμές για να εκφράσει τις καλλιτεχνικές του ανησυχίες.