Posted On 22 Μαΐου 2017 By In ΦΡΑΝΣΗ ΠΑΠΟΥΤΣΑΚΗ With 951 Views

Ένας Ινδιάνος διδάσκει πως η κινηματογραφική ιστορία του Moonlight μπορεί να γιατρέψει το bullying

Moonlight is shining over Brokeback Mountain

Στο φινάλε μιας κωμωδίας της οποίας τον τίτλο αδυνατώ να φέρω στη μνήμη μου παρόλο που κατέβαλα κάθε προσπάθεια κι έψαξα παντού, ο αγαπημένος μας κωμικός Steve Martin συζητά με έναν Ινδιάνο -δηλαδή με έναν αληθινό, γηγενή, γνήσιο Αμερικάνο και όχι με κάποιον Αγγλοσάξωνα μετανάστη- που του λέει πως στη φυλή του όταν κάποιος έχει ένα πρόβλημα που του βασανίζει την ψυχή, κάθονται όλοι μαζί γύρω από τη φωτιά και του αφηγούνται μια ιστορία για να θεραπευτεί μέσω του νοήματός της. «Αυτό θα έπρεπε να προσφέρει κι ο κινηματογράφος στα χλωμά πρόσωπα!» είχε πει κι ο Ινδιάνος στον Steve Martin εννοώντας πως κάθε ταινία θα έπρεπε να θεραπεύει τις πληγές της ψυχής μας. Για να γίνω ακόμη πιο κατανοητή θα το τραβήξω, θυμίζοντας πως ο σκοπός της τραγωδίας είναι η κάθαρση. Μου άρεσε τόσο πολύ η ιδέα της παραβολικής χρήσης του κινηματογράφου που τον Ινδιάνο τον έχω αφήσει να πει το ίδιο πράγμα με άλλο τρόπο και σε μία από τις ιστορίες του νέου μου βιβλίου Little Steps to Hell και πιθανότατα να τον συναντήσετε σε πολλές σελίδες μου στο μέλλον… έχω διαβάσει Castaneda σε τρυφερή ηλικία οπότε με έχει σημαδέψει.

Πολύ συχνά μου ζητούν να προτείνω μια δυνατή ερωτική ταινία οπότε συνήθως προτείνω το Brokeback Mountain για να βρεθώ αντιμέτωπη με την απόρριψη, τη χυδαιολογία και τη μικροπρέπεια.

Οι ιστορίες φτιάχνονται για να γιατρεύουν τους ανθρώπους, λοιπόν. Κι αφού μια εικόνα είναι χίλιες λέξεις δεν μπορώ παρά να αναρωτηθώ για ποιο λόγο οι άνθρωποι εξακολουθούν να μην θεραπεύονται από τα στερεότυπα που κουβαλάνε και ποτίζουν την ζωή όλων με μίσος και ανελευθερία, όταν η έβδομη τέχνη, που περιέχει μουσική, εικόνα και συγγραφή μαζί, έχει πασχίσει τόσο πολύ για να το πετύχει. Το στερεότυπο είναι πολύ σκληρό, άκαμπτο… άτεγκτο. Το δέχομαι. Δέχομαι ακόμη πως τα βήματα προς την εξέλιξη της πνευματικής αντιληπτικής συνειδητότητας του εγκεφάλου μας είναι εντελώς παιδικά για να μην πω μωρουδίστικα. Όμως δεν μπορώ να δεχτώ ότι το σωτήριον έτος 2017, η συλλογική συνείδηση και αντίληψη βρίσκεται πιο πίσω από το επίπεδο που βρισκόταν στην αρχαιότητα -δεν μιλάω για την αρχαιοελληνική μόνο αλλά για την παγκόσμια- όπως δεν μπορώ να δεχτώ, επίσης, ότι ακόμη συζητάμε ως θέμα τη σεξουαλικότητα των ανθρώπων. Φράσεις του τύπου «ο φίλος μου ο Γιώργος είναι gay” θα έπρεπε να έχουν εκλείψει από το φρασεολόγιό μας ως μη συμβατές με τη σύγχρονη πραγματικότητα. Ο φίλος μου ο Γιώργος είναι ο φίλος μου ο Γιώργος και η σεξουαλική του επιλογή και προτίμηση δεν αφορά κανέναν ώστε να την δηλώνουμε όταν αναφερόμαστε σε αυτόν.

Πολύ συχνά μου ζητούν να προτείνω μια δυνατή ερωτική ταινία οπότε συνήθως προτείνω το Brokeback Mountain (σκηνοθεσία Ang Lee, 2005) -ανάμεσα σε άλλες που δεν είναι η ώρα τους τώρα αλλά θα έρθει- για να βρεθώ αντιμέτωπη με την απόρριψη, τη χυδαιολογία και τη μικροπρέπεια. Δυστυχώς, και για να προλάβω τη σκέψη σας, η αντιμετώπιση της ταινίας είναι ίδια και από τους άνδρες και από τις γυναίκες, για να μην σας πω ότι οι περισσότεροι άνδρες (ναι και τα αρσενικά βλέπουν ερωτικές ταινίες και κλαίνε κιόλας) πείθονται ευκολότερα τελικά αφού τους εξηγήσω περί τίνος πρόκειται και τουλάχιστον τη βλέπουν, κι ας με βρίσουν την επόμενη μέρα για την επίμαχη σκηνή. Το νόημα το πιάνουν αλλά δυστυχώς δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω κατά πόσο το εφαρμόζουν στη μετέπειτα κοσμοθεωρία τους, ή αν η ταινία κατόρθωσε να μετακινήσει έστω κι ένα χιλιοστό το οπτικό τους πεδίο προς την αποδοχή της διαφορετικότητας.

Η ταινία, έτσι όπως την αντιλαμβάνομαι εγώ, δεν μιλάει καν για την ομοφυλοφιλία. Μιλάει για την αδυναμία των ανθρώπων να ζήσουν όπως τους αρέσει, να είναι ο εαυτός τους, να κυνηγήσουν τα όνειρά τους και να αντιμετωπίσουν το κοινωνικό κατεστημένο που τους απαγορεύει να είναι ελεύθεροι. Όπως ο Lars Von Trier διάλεξε το αχαλίνωτο σεξ ως θέμα για να γυρίσει το ιδιοφυές Nymphomaniac προκειμένου να αποσπάσει τη σκέψη του θεατή από το μάτι του και να την κατευθύνει προς τον πυρήνα της προβληματικής επάνω στην ελευθερία της προσωπικότητας -διότι αν είχε διαλέξει για παράδειγμα τον εθισμό στην ηρωίνη ή τον τζόγο και όχι τον εθισμό στο σεξ, η ταινία θα ήταν εντελώς άστοχη και κοινότοπη- έτσι και ο σκηνοθέτης του Brokeback Mountain διάλεξε το θέμα της ομοφυλοφιλίας για να κάνει το προφανές και το αυτονόητο ακόμη πιο δύσκολο να φανεί και να γίνει αντιληπτό. Ο θεατής πρέπει να πάψει να παρακολουθεί ηδονοβλεπτικά τα πέη, τα αιδοία και τη γενετήσια πράξη κρυμμένος πίσω από το τεράστιο ταμπού που κουβαλάει, ώστε να φωτιστεί κάποτε και να δει την πεμπτουσία που προσπαθεί να διηγηθεί η τεχνική της κινηματογραφικής αφήγησης. Επαναλαμβάνω… 2017 μ.Χ!

Εγώ(Me!) στο Brokeback Mountain είδα δύο ερωτευμένους ανθρώπους -κι όχι δυο ερωτευμένους άνδρες- που μόνο βρισκόμενοι ο ένας δίπλα στον άλλο ψαρεύοντας σε ένα ποτάμι έβρισκαν την γαλήνη και την χαρά, αλλά δεν είχαν το κουράγιο και το σθένος να εγκαταλείψουν τη μιζέρια και την υποκρισία της ζωής τους ώστε να είναι μαζί. Όπως ακριβώς συμβαίνει στην πλειοψηφία των ανθρώπων δηλαδή. Ο έρωτας έχει τα ίδια συμπτώματα και τις ίδιες συνέπειες και συμπεριφορά σε όλα τα φύλα. Δεν αλλάζει μορφή. Η στιχομυθία της ταινίας που εξηγεί τα πάντα βρίσκεται στη στιγμή που εξομολογούνται ο ένας στον άλλο τι τους συμβαίνει:

Ennis: “ I am not a queer”

Jack: “I am not a queer, either”

Αμφίσημο μεν αλλά συμπαγές και περιεκτικό. Από τη μια δυσκολεύονται να παραδεχτούν ενώπιος ενωπίω (φράση από την Παλαιά Διαθήκη, Μωυσής vs Θεός) αλλά και στον ίδιο τους τον εαυτό την έλξη τους, κι από την άλλη η φράση φανερώνει αυτό ακριβώς που προσπαθώ να πω. Ποτέ δεν ξέρεις ποιον θα ερωτευτείς και για ποιον λόγο.

«Μωρέ δεν θα τους άφηναν να ζήσουν μαζί εκείνη την εποχή στην Αμερική ακόμη κι αν το προσπαθούσαν…» είπε μια γνωστή μου όταν της έλεγα τις βλέψεις μου για το τι θέλω να πω μέσα από αυτό το άρθρο κι απάντησα με τη σιωπή της απογοήτευσης. Αν δεν σταματήσουμε να σκεφτόμαστε έτσι, ναι, όντως δεν θα μας αφήσουν να ζήσουμε όπως θέλουμε ποτέ και για κανέναν λόγο. Η ταινία ήθελε να μας προτρέψει να κινηθούμε ενάντια σε αυτό που μας εμποδίζει και όχι προς το ίδιο ρεύμα.

Σκεφτείτε πόσες φορές έχετε έρθει σε αυτή τη θέση απέναντι σε έναν βλάκα συνάδελφο που κάνει διαρκώς τον έξυπνο, στη ζηλιάρα άσπονδη φίλη που πετάει μια χιλιάδα κακίες και σπόντες το δευτερόλεπτο ποντάροντας στην ανοχή της ευγένειάς σου, στον γκόμενο που προσπαθεί να σε μειώσει, στην γκόμενα που προσπαθεί να σε ελέγξει.

Και επιτέλους… πάνω στο βουνό με τη ραγισμένη ράχη, ήρθε να λάμψει το φως του φεγγαριού. Κυρίες και κύριοι, σας προτείνω να δείτε το MOONLIGHT (σκηνοθεσία Barry Jenkins, 2016) που έβαλε στη μεγάλη οθόνη άλλη μία μεγάλη μου πεποίθηση. Η σεξουαλικότητα ενός άνδρα δεν έχει να κάνει με τον ανδρισμό του ούτε με το πόσο σκληρός μπορεί να είναι. Υπάρχουν άνδρες με συμπεριφορά που προσβάλει την έννοια του ανδρισμού –και γυναίκες επίσης που προσβάλουν την έννοια της θηλυκότητας αντίστοιχα για να μην παρεξηγηθώ- και ομοφυλόφιλοι που την τιμούν. Το χειρότερο και το μεγαλύτερο δεινό για τον πλανήτη μας δεν είναι ότι υπάρχουν διαφορετικά σεξουαλικά γούστα αλλά ότι υπάρχουν άνθρωποι που προσβάλλουν την έννοια του ανθρώπου.

Little: What’s a faggot?

Juan: A faggot is… a word used to make gay people feel bad.

Little: Am I a faggot?

Juan: No. You’re not a faggot. You can be gay, but you don’t have to let nobody call you a faggot.
Το MOONLIGHT θίγει το ζήτημα του bullying με τον ιδανικότερο τρόπο, γυρισμένο σχεδόν φεστιβαλικά και με πλάνα που σε αναγκάζουν να ταυτιστείς με τον ήρωα για να βιώσεις το δράμα του˙ ξεχνώντας ποιος είσαι και πού βρίσκεσαι θα θυμάσαι για πάντα ποιος ήταν, πού βρισκόταν και τι βίωσε ο χαρακτήρας του κεντρικού ρόλου. Η ταινία είναι στοχευμένη και η πολεμική της ξεκάθαρη. Φοβισμένοι και αδύναμοι άνθρωποι κυνηγούν τους λιγότερο δυνατούς και περισσότερο φοβισμένους για να αισθανθούν δυνατότεροι και ατρόμητοι. Η πιο παλιά ιστορία του κόσμου. Ας κυνηγήσουμε το ωραιότερο ζώο να το κατασπαράξουμε για να πάψει να είναι όμορφο ώστε να μην βλέπουμε την ασχήμια μας, ας χλευάσουμε αυτόν που είναι ανώτερός μας για να τον ρίξουμε κάτω από τα ποταπά δικά μας μέτρα, ας πετάξουμε έξω από την ασφαλή παρέα της μετριότητας τον διαφορετικό, ας πάρουμε το κεφάλι όποιου τόλμησε να το σηκώσει ψηλότερα από το μέσο κοινωνικό μπόι. Bullying και άνθρωπος είναι σύμφυτες έννοιες. Όλοι ζούμε τρομαγμένοι και κατατρεγμένοι από τους φόβους μας. Τουλάχιστον, ας μην κατατρέχουμε τους άλλους για να απαλλαγούμε από τα δικά μας πάθη.

Στο σχολείο που πηγαίνει ο Little του Moonlight αναπαριστούνται οι κλασικές κοινωνικές φιγούρες. Ο κομπλεξικός που πουλάει τσαμπουκά και δέρνει για να επιβληθεί, ο υποκριτής που κρύβεται πίσω από τον φερετζέ του γνήσιου αρσενικού επιδεικνύοντας τις πολλές γυναίκες που έχει κατακτήσει–συμπεριφορά που θεωρούσα και θα εξακολουθήσω να θεωρώ πάντα ότι καλύπτει ομοφυλοφιλία σε λανθάνουσα κατάσταση- ενώ είναι ερωτευμένος με τον καλύτερό του φίλο κι ο ευαίσθητος που δέχεται χτυπήματα από παντού και προσπαθεί να επιβιώσει. Είναι ευαίσθητος γιατί έτσι είναι, όχι γιατί είναι gay. Ώσπου τελικά, ο ευαίσθητος δέχεται το χτύπημα που χωρίζει τον εγκέφαλό του στα δύο και από τη ρωγμή της οργής βγαίνει το θηρίο έτοιμο να εκδικηθεί για όλη την καταπίεση που έχει υποστεί. Σκεφτείτε πόσες φορές έχετε έρθει σε αυτή τη θέση απέναντι σε έναν βλάκα συνάδελφο που κάνει διαρκώς τον έξυπνο, στη ζηλιάρα άσπονδη φίλη που πετάει μια χιλιάδα κακίες και σπόντες το δευτερόλεπτο ποντάροντας στην ανοχή της ευγένειάς σου, στον γκόμενο που προσπαθεί να σε μειώσει, στην γκόμενα που προσπαθεί να σε ελέγξει. Ποιος δεν έχει αισθανθεί το κρανίο του να ανοίγει στα δυο κι από μέσα να ξεπετάγεται η αγριότητα για να νικήσει όλο αυτό το κύμα τοξικότητας;

Δεν είμαι υπέρ των gay επειδή δέχομαι τον άλλο όπως είναι, δεν είμαι κατά του γάμου επειδή δεν θέλω να παντρευτώ, δεν είμαι φεμινίστρια επειδή είμαι ανεξάρτητη, δεν είμαι κατά της μητρότητας επειδή δεν θέλω να γεννήσω, δεν είμαι vegan επειδή δεν τρώω κρέας.

Το Μoonlight καταλήγει στο ίδιο σημείο με το Brokeback Mountain μόνο που δεν μπορώ να σας πω το τέλος. Ο ευαίσθητος γίνεται σκληρός ακολουθώντας το πρότυπο του μοναδικού ανθρώπου που προσπάθησε να τον βοηθήσει να σωθεί και να σταθεί όρθιος στα δύσκολα, ο υποκριτής παίρνει το μάθημα της ζωής κι αφού μαθαίνει να είναι αληθινός, έρχεται η στιγμή της πλήρωσης και τότε ξανασυναντιούνται για να δοκιμάσουν την αυθεντικότητα του συναισθήματος που τους δένει.

“You’ve got to decide who you are at some point in your life” είχε πει ο Juan στον Little αφού τον έσωσε από τα παιδάκια που τον κυνηγούσαν για να τον λυντσάρουν (λυντσάρω με Υ από τον David Lynch) λόγω της διαφορετικότητάς του ενώ του μάθαινε να κολυμπάει. Ναι, πρέπει να αποφασίσουμε ποιοι είμαστε και να μην επιτρέπουμε σε κανέναν να μας θίξει, όμως θα σταθώ στα άκρα της άποψής μου και θα πω θαρραλέα πως θεωρώ ότι όπως στο καλό ενυπάρχει ψήγμα κακού και στο κακό ψήγμα καλού (βλέπε κινέζικο σύμβολο του ying-yang), έτσι κι οι άνθρωποι έχουν και την θηλυκή και την αρσενική τους πλευρά και ως δασκάλα γιόγκα οφείλω να υποστηρίξω πως πρέπει να φέρουμε σε ισορροπία αυτές τις δύο πλευρές διότι μόνο διαμέσου της επίγνωσης του εαυτού μας έρχεται η κατανόηση για τον πλησίον μας. Τι εννοώ; Δεν ξέρω κατά πόσο μπορούμε να είμαστε βέβαιοι όλοι για την σεξουαλικότητα μας εφόσον αυτή δεν έχει αναπτυχθεί στο έπακρο.

Δεν είμαι υπέρ ή κατά της ομοφυλοφιλίας. Δεν καταλαβαίνω καν τίνι τρόπω (ε;!) μπορεί να ταχθεί κάποιος απέναντι σε κάτι που αφορά την προσωπική ζωή κάποιου άλλου. Με έχει κουράσει όλη αυτή η ανάγκη των ανθρώπων, αυτή η νέα τάση της μόδας να αυτοπροσδιορίζονται όλοι απέναντι σε όλα, λες και κάποιος θα τους τραβήξει το χαλί κάτω από τα πόδια αν δεν το κάνουν κι αν δεν το διατυμπανίσουν. Είναι περισσότερο προκλητικό αυτό από το να είναι κανείς ομοφυλόφιλος και να το κάνει παντιέρα˙ εξάλλου σκεφτείτε πως στη δεύτερη περίπτωση ίσως είναι θέμα αγώνα και προστασίας σε έναν κόσμο που ακόμη δεν έχει κατακτήσει τίποτα από όσα θα έπρεπε να θεωρούνται δεδομένα αν θέλει να αποκαλείται πολιτισμένος. Δεν είμαι υπέρ των gay επειδή δέχομαι τον άλλο όπως είναι, δεν είμαι κατά του γάμου επειδή δεν θέλω να παντρευτώ, δεν είμαι φεμινίστρια επειδή είμαι ανεξάρτητη, δεν είμαι κατά της μητρότητας επειδή δεν θέλω να γεννήσω, δεν είμαι vegan επειδή δεν τρώω κρέας. Είμαι όμως υπέρ της ελευθερίας του ανθρώπου και της ελευθερίας της ψυχής του να ταξιδεύει σε αυτό τον κόσμο με όποιον τρόπο γουστάρει εκείνη να τον οδηγήσει, καθώς και των συνόρων που θέτει κάθε άνθρωπος γύρω του για να προστατέψει το δικό του βουνό με την ραγισμένη ράχη επιτρέποντας στο φως του δικού του φεγγαριού να ξεχυθεί επάνω του. Το μόνο πράγμα που θα έπρεπε να διδάσκεται στο σχολείο είναι ο σεβασμός και η ρητή απαγόρευση της λοιδορίας της οποιασδήποτε διαφορετικότητας.

Αν δεν έχετε δει τις συγκεκριμένες ταινίες, δείτε τις σαν ταινίες και όχι σαν gay activism, κι αν τις έχετε δει, δείτε τις ξανά με άλλη ματιά και από άλλη σκοπιά διότι όπως έλεγε και ο Ed Wood, cinema is all about the bigger picture!

P.S: Η συγγραφέας προτείνει επί του θέματος ανεπιφύλακτα την ταινία Hedwig and the Angry Inch (2001) του John Cameron Mitchell που είναι ό,τι πιο ροκ έχει δει να παίζεται στον κινηματογράφο, και την ταινία Ιt’s only the end of the world (2016) του ανερχόμενου και πολλά υποσχόμενου σκηνοθέτη Xavier Dolan. To σεξ μεταξύ συναινούντων ενηλίκων που λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα προστασίας είναι ιδιωτική υπόθεση και χωρίς όρια… απλώς να υπενθυμίσω ότι τα ζωάκια τα καημένα, όπως επί παραδείγματι τα φιδάκια (κυκλοφορεί ένα video στον διαδικτυακό τύμβο αλλά να το αποφύγετε), δεν μπορούν να συναινέσουν σε κάτι, οπότε ναι… αυτό απαγορεύεται!

ΦΡΑΝΣΗ ΠΑΠΟΥΤΣΑΚΗ

Η Φράνση Παπουτσάκη γεννήθηκε το 1976 στη Νεάπολη Εξαρχείων, κάτω από τον αστερισμό του Σκορπιού. Ως φύση αντικοινωνική σπούδασε Κοινωνιολογία. Όταν δεν γράφει, αρθρογραφεί. Όταν δεν αρθρογραφεί, μεταφράζει την γραφή της Francine Queen. Τα μεγάλα της πάθη εκτός από την πένα της είναι η κιθάρα της, η blues μουσική, ο βωβός, ο retro και ο cult κινηματογράφος, οι πολεμικές τέχνες και η yoga πρακτική την οποία βιώνει και διδάσκει κι έτσι σώζεται ο κόσμος από την οργή της.