postpunkmain

Posted On 19 Νοεμβρίου 2016 By In ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ, Προτεινόμενα With 1040 Views

Post Punk: Η μουσική που ξεπέρασε τα όρια του punk

Το punk ήταν ένα ξέσπασμα οργής και νεανικής επιθετικότητας που σάρωσε την Αγγλία πριν από 40 χρόνια. Για πολλούς, όμως, η πραγματική μουσική επανάσταση ήρθε με την εποχή του post punk, η οποία ξεκίνησε το 1978 και διήρκεσε περίπου μέχρι το 1984. Το rockyourlife.gr μίλησε γι’ αυτή τη συνταρακτική περίοδο και τα συγκροτήματα της με τον Νίκο Μποζινάκη, ιστορικό συντάκτη του Ποπ και Ροκ.

 

 Στο βιβλίο του Rip It Up and Start Again, o Simon Reynolds εκφράζει την άποψη ότι η πιο ενδιαφέρουσα περίοδος του punk ήταν αυτή του post punk. Θεωρεί ότι το ίδιο το punk ήταν απλό rock ‘n’ roll το οποίο παίχτηκε πιο γρήγορα και με περισσότερη φασαρία, ενώ τα πραγματικά ενδιαφέροντα πράγματα έγιναν από τα συγκροτήματα που ακολούθησαν δύο – τρία χρόνια αργότερα. Συμφωνείς με αυτή την άποψη;
Συμφωνώ με την εξής έννοια: το punk είναι μια ορθοδοξία, δηλαδή είναι πέντε βασικά πράγματα, τα οποία μπορεί να έλειπαν και υπήρχε ανάγκη επιστροφής στις βασικές ρίζες του rock ‘n’ roll. Αυτό το εξυπηρέτησε το punk με ένα νιχιλισμό ο οποίος δεν προϋπήρξε. Ήταν κάτι καινούργιο. Παρόλα αυτά δεν ήταν παρά μια ορθόδοξη μορφή rock ‘n’ roll, η οποία γρήγορα τελμάτωσε ή έγινε μόδα ή πέρασε στα χέρια μεγάλων εταιριών ή έγινε σιγά σιγά το πέρασμα του στο λεγόμενο new wave. Στο δικό μου το μυαλό το new wave, έτσι το ορίζω εγώ χωρίς να είναι ο κανόνας, είναι τα συγκροτήματα που υπογράφουν και ηχογραφούν σε μεγάλες εταιρίες και έχουν καθαρό εμπορικό και pop προσανατολισμό. Είναι η διήθηση του punk, στην ουσία. Διυλίζεται και χάνει την ουσία του. Αυτό λέω εγώ new wave. Το post punk είναι κάτι εντελώς διαφορετικό.

Ξαφνικά γύρω στο 1978 – 1979 εμφανίζεται μια νέα γενιά συγκροτημάτων που απορρίπτουν την ορθοδοξία στην οποία αναφέρθηκες και εμφανίζονται με κάποιους ήχους πρωτόγνωρους από το dub έως το funk. Από που προκύπτει αυτό; Υπάρχει και η ιστορία με τον John Lydon και τις εκπομπές στο ραδιόφωνο στις οποίες έπαιζε reggae. Μπορεί να ήταν αυτός ο καταλύτης;
Να πούμε πρώτα ότι ένα οριακό σημείο, χωρίς να σημαίνει ότι είναι το απόλυτο σημείο, είναι η εμφάνιση των Public Image Ltd, όταν ο Johnny Rotten, η κεντρική φιγούρα του punk, κάνει ένα μεγάλο βήμα. Αλλά όλες αυτές οι μουσικές υπάρχουν στην Αγγλία. Υπάρχουν παιδιά στην Αγγλία που ακούν progressive, ακούν kraut rock, rocksteady, ska, northern soul, ακούν και συγκροτήματα που είναι πειραματικά. Με το punk τους δίνεται η ευκαιρία να φτιάξουν ένα συγκρότημα. Αφού μπορούν να φτιάξουν ένα συγκρότημα κουβαλούν και τις δικές τους επιρροές. Τα παιδιά αυτά μάλλον δεν προέρχονται από την εργατική τάξη, προέρχονται από μεσοαστική ή μικροαστική τάξη έχουν σπουδάσει και έχουν διαβάσει. Επίσης έχουν ακούσει διαφορετικές μουσικές, όχι μόνο Led Zeppelin και Deep Purple αλλά και Faust, Neu!, ό,τι έρχεται από τη Τζαμαϊκα, funk και τα περνούν στη μουσική τους. Έτσι δημιουργείται αυτό που αποκαλούμε post punk ή αλλιώς η σκηνή Do It Yourself.

Με ποιο τρόπο εντάσσονται όλες αυτές οι επιρροές στο post punk και το κάνουν τόσο πρωτοποριακό όταν εμφανίζεται;
Ο λόγος που το post punk έχει για μένα τουλάχιστον μεγάλο ενδιαφέρον είναι επειδή στην ουσία αποδομεί την ορθόδοξη φόρμα του rock. Δεν είμαι εναντίον αυτής της ορθόδοξης φόρμας, αλλά πλέον έρχεται κάτι καινούργιο. Αυτή η ανάμειξη των διαφορετικών μουσικών ειδών που γίνεται με τρόπο από ερασιτεχνικό μέχρι καθαρά επαγγελματικό, δηλαδή είναι πολύ καλοί μουσικοί οι άνθρωποι, αλλά επίτηδες παίζουν έτσι, π.χ. ατονικά, ή χρησιμοποιούν επιρροές από την πειραματική μουσική και την κλασική μουσική, αυτό είναι για μένα το πραγματικά ενδιαφέρον. Δεν είναι το 1-2-3 μπαμ, φύγαμε. Αυτό το ξέραμε, το ακούγαμε και στη δεκαετία του 1960. Τώρα ξαφνικά ένα παιδί στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ακούει πράγματα διαφορετικά μεταξύ μας. Ακούει ένα συγκρότημα που έχει επηρρεαστεί από το dub, ένα άλλο που έχει επηρρεαστεί από την ατονική μουσική και ένα τρίτο που επηρρεάστηκε από το kraut rock. Αυτό κάνει τη σκηνή πιο πλούσια και πολύ πιο ενδιαφέρουσα. Ταυτόχρονα όμως είναι και δύσκολη στο αυτί.

Η αλήθεια είναι ότι η πρώτη επαφή με το post punk ξενίζει.
Πολύ λογικό. Και εγώ όταν ήμουν 18 χρονών το 1981 πήρα ένα άλμπουμ των Pere Ubu, δεν θυμάμαι ποιο αλλά όχι το πρώτο το κλασσικό, και το πούλησα επειδή δε μου άρεσε. Δεν μπορούσα στα 18 μου να ακούσω αυτό το πράγμα και να το καταλάβω. Φυσιολογικό το βρίσκω.

Και τελικά πως έγινε το δικό σου βάπτισμα στο post punk;
Το 1978 ήμουν 15 χρονών και δεν είχα ιδέα. Ήξερα μόνο το punk και αυτό από μακριά και με πολύ φόβο, αφού προερχόμουν από μια μικροαστική οικογένεια με αξίες και αρχές που την τρόμαζει η ιδέα και ο ήχος. Το πέρασμα σηματοδοτείται από μερικά πράγματα. Ποια είναι αυτά; Οι εκπομπές του Γιάννη Πετρίδη στο ραδιόφωνο. Ακούγοντας Gary Numan, Joy Division, τους δίσκους των Fall, οι οποίοι είναι πολύ σημαντικοί, αισθάνθηκα ότι ήταν ένα βάπτισμα. Επίσης, σηματοδοτείται και από ένα δισκοπωλείο στην Πλάκα απέναντι από το σχολείο μου. Δεν έχουμε στερεοφωνικό στο σπίτι, αλλά πηγαίνω κάθε τόσο και βλέπω στη βιτρίνα το εξώφυλλο του Drums And Wires των XTC, ένα πολύχρωμο με γωνίες εξώφυλλο και σκέφτομαι πότε θα πάρουμε στερεοφωνικό για να αγοράσω τον δίσκο. Οι XTC άλλωστε είναι κομμάτι της ιστορίας του post punk. Το τρίτο είναι το 1981 που αγόρασα ένα στερεοφωνικό και άρχισα να πηγαίνω στο Music Corner στην Πανεπιστημίου και εκεί άρχισα να βλέπω και να ζηλεύω, αφού δεν μπορούσα να τους αγοράσω όλους γιατί ήταν πανάκριβοι, δίσκους της Object, της Factory, της Rough Trade και άλλων.

Πως αντιμετωπίστηκε το post punk από την punk ορθοδοξία; Ούτε αυτοί το κατάλαβαν;
Εννοείται. Λίγοι ήταν αυτοί που κατάλαβαν. Είπαμε προηγουμένως για τον Johnny Rotten. Mπορούμε επίσης να πούμε για τον Mark Perry που είχε το fanzine, το Sniffin’ Glue, αλλά πηδάει από το punk ή τον Howard Devoto που ξεκινάει από τους Buzzcocks και τους αφήνει για να φτιάξει τους Magazine. Σκέψου λίγο τους Buzzcocks στον πρώτο τους EP, το Spiral Scratch, και σκέψου τον ήχο των Magazine στο πρώτο άλμπουμ τους. Καμία σχέση το ένα με το άλλο. Ο δίσκος των Magazine μπορεί να χαρακτηριστεί και progressive με τις μελωδίες, τα synths και τα σαξόφωνα. Φαντάζομαι ότι θα έπαθαν σοκ όσοι το άκουσαν. Το ορθόδοξο punk στην ουσία μετά γίνεται η καρικατούρα του Oi! με τους skinheads, τους Exploited και όλα αυτά τα αστεία συγκροτήματα. Βέβαια στην Αμερική, με το hardcore, γίνονται καλύτερα πράγματα.

Το post punk σε εμπορικό επίπεδο δεν έχει την απήχηση συγκροτημάτων όπως οι Sex Pistols, οι Clash και οι Jam.
Σε καμία περίπτωση. Όμως με βάση αυτά που ήθελαν τα συγκροτήματα και οι εταιρίες τους πουλούσαν ικανοποιητικά. Οι Gang Of Four, για παράδειγμα, έκαναν καλές πωλήσεις.

Προηγουμένως μίλησες για το Do It Yourself. Αυτό δεν το συνδέουμε κυρίως με το punk;
Όχι τόσο πολύ. Για σκέψου λίγο. Αμέσως τους βουτάνε οι μεγάλες εταιρίες. Τους Sex Pistols, τους Damned, τους Stranglers τους υπογράφουν αμέσως οι μεγάλες εταιρίες.

Αυτό ίσως λύνει και μερικές απορίες για τους λόγους που στην Αγγλία δεν υπήρχαν πολλές σημαντικές ανεξάρτητες punk εταιρίες, πέρα ίσως από την Stiff.
Ούτε η Stiff είναι καθαρόαιμη punk εταιρία. Τα συγκροτήματα της προέρχονται και από το pub rock και από το ορθόδοξο rock, απλώς με άλλο ύφος και περισσότερη ένταση. Δεν υπάρχει punk εταιρία στην Αγγλία. Ενώ post punk εταιρίες υπάρχουν και τις ξέρουμε όλοι.

Μπορούμε δηλαδή να πούμε ότι οι σημαντικές ανεξάρτητες εταιρίες έτσι όπως τις γνωρίζουμε σήμερα ήταν αποτέλεσμα του post punk;
Κάποιοι άνθρωποι δοθείσης της ευκαιρίας του punk κατάλαβαν ότι μπορούσαν να φτιάξουν μια εταιρία. Δεν απαιτούνταν τα χρήματα και οι δυνατότητες των εταιριών του progressive ή του κλασικού rock. Οι εταιρίες μετεξελίχθηκαν σε αυτό που είχαν στο μυαλό τους. Ο Geoff Travis της Rough Trade δεν ήταν ένας punk της εργατικής τάξης. Ήταν από μια μεσοαστική οικογένεια, με σπουδές, πηγαίνει στην Αμερική και φέρνει κάτι χιλιάδες δίσκους. Φαντάζομαι ότι αυτοί οι δίσκοι είναι πιο ψαγμένοι και συνεπώς αρχίζει κι αυτός να βγάζει τη μουσική που του αρέσει και είναι πιο ενδιαφέροντα πράγματα, πιο αναδομημένα. Και στις άλλες εταιρίες αυτό ισχύει.

Πως γίνεται όμως αυτή η κοσμογονία, το να πάμε από τη Stiff στη Rough Trade, τη Factory, τη 4AD και την Postcard;
Πιστεύω ότι υπάρχουν κάποιες συνθήκες που τα δημιουργούν όλα αυτά όμως μερικά πράγματα δεν εξηγούνται μέσα στην ιστορία. Μπορεί απλά να είναι ένα άλμα, μπορεί να υπάρχει μια εντροπία και να καταρρέει το ορθόδοξο σύστημα. Θα σου το εξηγήσω με όρους θεολογίας. Θαύμα είναι ότι σε μια μια στιγμή μέσα στο χρόνο συμβαίνει κάτι εκτός των φυσικών πραγμάτων, δε σημαίνει ότι θα συμβαίνει πάντα. Μπορεί να ισχύουν όλα αυτά για το punk, την κοινωνική κατάσταση κλπ, αλλά μπορεί και να έτυχε. Έτυχε να βρεθούν πέντε άνθρωποι σε θέσεις κλειδιά, έτυχε να βρεθούν μερικοί άνθρωποι να γράψουν γι’ αυτό. Γιατί να μη συνέβη αυτό το ”έτυχε”; Βέβαια δεν είναι μια ορθολογική εξήγηση και αν ψάχνουμε για μια τέτοια θα πρέπει να πούμε ότι παίρνουν το punk στα χέρια τους άνθρωποι με μια άλλη κουλτούρα, με άλλες επιρροές, με άλλα ακούσματα και διαμορφώνουν το post punk. Ο Tony Wilson της Factory είναι κι αυτός ένα παιδί της μεσοαστικής τάξης με σπουδές και ακούσματα. Υπάρχουν αυτοί οι πέντε – έξι άνθρωποι.

Ας μιλήσουμε γι’ αυτό που ανέφερες προηγουμένως για τα παιδιά από την αστική τάξη. Αυτός είναι ένας σαφής διαχωρισμός του punk από το post punk;
Παίζει βασικό ρόλο. Αλλιώς εκλαμβάνει κάποιος τι θα παίξει, πως θα το παίξει και τι θα εκφράσει όταν προέρχεται από την εργατική τάξη. Για παράδειγμα το “No Future”είναι πολύ λογικό για έναν άνθρωπο της εργατικής τάξης όχι μόνο τότε αλλά και σήμερα. Όταν υπάρχει οικονομική κρίση και αδιέξοδα δεν υπάρχει μέλλον. Ένα παιδί της μεσοαστικής τάξης με σπουδές σε ένα κολλέγιο έχει μια διαφορετική αντίληψη των πραγμάτων. Ο Howard Devoto για παράδειγμα είχε διαβάσει Κάφκα και Καμί. Ο Sid Vicious είχε διαβάσει;

Δεν είχε διαβάσει αλλά ούτε ο John Lydon είχε διαβάσει και ήταν ένας από τους πρωτεργάτες του post punk.
Υπάρχουν και οι εξαιρέσεις στον κανόνα. Είναι αυτοί οι άνθρωποι, οι εντός εισαγωγικών «αυτοδημιούργητοι» που τη μόρφωση και την παιδεία την ανακαλύπτουν από μόνοι τους χωρίς να χρειάζεται να περάσουν από ένα σύστημα εκπαίδευσης. Αλλά αυτοί είναι η εξαίρεση δεν είναι ο κανόνας.

Έφερε το post punk αλλαγές και ήταν πιο προοδευτικό σε θέματα όπως, για παράδειγμα, ο ρόλος των γυναικών στη μουσική;
Φυσικά. Βλέπουμε συγκροτήματα όπως οι Raincoats, οι Slits, οι Delta 5. Οι γυναίκες ανεβαίνουν στη σκηνή και δεν είναι πια οι groupies ή τα κορίτσια που χειροκροτούν από κάτω. Επίσης εκφράζουν τη θέση της γυναίκας με ένα επιθετικό τρόπο και έτσι πρέπει να γίνει και αυτό είναι ένα υπέρ του post punk. Έδωσε στις γυναίκες τη θέση που τους άξιζε στη σκηνή. Και στα μουσικά περιοδικά αρχίζουν να γράφουν πλέον και γυναίκες στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Την προηγούμενη δεκαετία αυτό ήταν αδιανόητο. Υπήρχαν κάνα δυο στην Αμερική και κάνα δυο στην Αγγλία.

Αντίστοιχα, μπορούμε να πούμε ότι το post punk έριξε και φυλετικά σύνορα;
Εννοείται, και αυτό είναι άλλο ένα θετικό στοιχείο. Με τη σκηνή της 2 Tone, τους Monochrome Set και μεμονωμένα μέλη συγκροτημάτων αρχίζει και ανοίγεται σε μαύρους, Πακιστανούς και άλλους μετανάστες. Γιατί συμβαίνει αυτό; Διότι οι μουσικές που παίζουν είναι τέτοιες. Ενώ το punk τι είναι; Το punk είναι λευκή μουσική. Εδώ έχουν και τις δικές τους μουσικές που τους μιλάνε. Γιατί να μην μπουν κι’ αυτοί μέσα;

Άρα μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το post punk ήταν πολύ περισσότερο πολιτικό από το punk;
Για μένα το punk δεν ήταν πολιτικό. Ένα μηδενισμό εξέφραζε, ο οποίος δεν ήταν ούτε καν υπαρξιακός. Στο post punk υπάρχει ο μηδενισμός αλλά είναι υπαρξιακός και πολύ έντονος. Θα μας βρίζουν είναι σίγουρο, αλλά το punk έχει να κάνει με παιδιά της εργατικής τάξης που προσπαθούν να εκφράσουν συναισθήματα με πολύ πρωτόγονο τρόπο. Είναι σαν να μου λες ότι οι μπαχαλάκηδες που κατεβάζουν μια βιτρίνα είναι αναρχικοί. Ίσως, αλλά δεν έχουν ένα background για να εξηγήσουν γιατί το κάνουν αυτό. Είναι μια έκφραση απελπισίας και οργής. Αυτό συμβαίνει με το punk. Στο post punk υπάρχει και πολιτική έκφραση. Το post punk εκφράζει περισσότερο υπαρξιακές αγωνίες και καταστάσεις και σε κάποιες εκφάνσεις του είναι πολιτικοποιημένο με συγκροτήματα όπως οι Pop Group και οι Crass. Οι Crass, και μέσω της εταιρίας τους, πήραν το punk και του έδωσαν μια έντονη πολιτική διάσταση, anarcho punk το λέγαμε, με μπροσούρες, συνθήματα κλπ. Αν και, μεταξύ μας, είχα δύο άλμπουμ τους τα οποία δεν μπορούσα να ακούσω και τα πούλησα.

Το post punk αποδείχτηκε πολύ επιδραστικό. Υπάρχει κάποιο «παιδί» του που θα προτιμούσες να μην έχει υπάρξει;
Θα σου πω για μια κακή επιρροή που δυστυχώς πολλοί εντάσσουν στο post punk. Τα gothic συγκροτήματα. Το λεγόμενο gothic rock. Λένε πολλοί για τους Joy Division ότι ήταν μια gothic μπάντα. Το ίδιο λένε και για τους Cure ή για τους Bauhaus. Καμία σχέση δεν έχουν με τους March Violets και τους Christian Death. Αυτοί είναι ίσως μια κακή επιρροή, ένα αποπαίδι του post punk.

Στην Ελλάδα δεν πιάσαμε το punk στην εποχή του, καθυστερήσαμε και με το post punk αλλά είχαμε μερικά πολύ ενδιαφέροντα συγκροτήματα. Έτσι δεν είναι;
Είχαμε τους Yell O Yell, τους Metro Decay και άλλους. Τα συγκροτήματα της Creep Records, δηλαδή. Μπορεί να υπάρχει και κάποια άλλη εταιρία που αυτή τη στιγμή μου ξεφεύγει. Συγκροτήματα με επιρροές από το post punk εμφανίζονται στην Ελλάδα χοντρικά μετά το 1982. Αυτό εξηγείται γιατί έχει να κάνει με τους δίσκους που κυκλοφορούν, με τα περιοδικά που υπάρχουν και με τους ανθρώπους που γράφουν σε αυτά και με ένα ανύπαρκτο ραδιόφωνο που με την εξαίρεση του Πετρίδη δεν παίζει αυτό τον ήχο. Για να φανταστείς, στο Ποπ και Ροκ τότε είχαμε τον Κωνσταντέα, ο οποίος έθαβε το Crocodiles των Echo And The Bunnymen, οπότε τι να περιμένεις; Επίσης για τους Joy Division είχε γραφτεί μόνο μια σελίδα στο Ποπ και Ροκ, από τον Κοντογούρη αν θυμάμαι καλά και το πρώτο μεγάλο άρθρο το έγραψα εγώ το 1984, όταν ξεκίνησα στο περιοδικό.

Υποθέτουμε ότι μιλάς με έναν 17χρονο πιτσιρικά ο οποίος σου λέει ότι θέλει να ακούσει πέντε δίσκους για να καταλάβει αυτή την οριακή εποχή. Ποιούς θα πρότεινες;
Όλοι τους ξέρουμε πάνω κάτω αυτούς τους δίσκους. Θα πρέπει να ακούσουν το Unknown Pleasures των Joy Division. Επίσης οποιοδήποτε από τα τρία πρώτα άλμπουμ των Wire. Το πρώτο τους κυκλοφόρησε το 1977 αλλά αν έρθει κάποιος και μου πει ότι είναι punk εγώ θα κάνω κωλοτούμπες. Ήταν μπροστά από την εποχή τους. Θα πρότεινα επίσης το Entertainment των Gang Of Four, το Colossal Youth των Young Marble Giants και φυσικά τον πρώτο δίσκο των Public Image Ltd, ο οποίος είναι πραγματικά οριακός.

Το τελικό συμπέρασμα από αυτά τα πολύ γόνιμα χρόνια ποιο είναι;
Η αντήχηση από αυτά που έγιναν την εποχή του post punk φτάνει μέχρι σήμερα και αυτό το κάνει πολύ σημαντικό για μένα. Υπάρχουν σήμερα συγκροτήματα που με κάποιο τρόπο προσπαθούν να εντάξουν στοιχεία του, άλλοι με δημιουργικό τρόπο και άλλοι ως απομίμηση. Αν το καλοσκεφτείς, σήμερα μιλάμε για το post punk σαν να συνέβη χθες. Δε συνέβη χθες. Είμαστε στο 2016 και έχουν περάσει πάνω από 35 χρόνια. Είναι σα να μιλάγαμε το 1980 για κάτι που συνέβαινε πριν τον Elvis.

Ο Νίκος Μποζινάκης προτείνει 10 σπουδαία αλλά παραγνωρισμένα post punk singles
Beyond The Implode- 11th Hour Breakdown
Glaxo Babies-Shake The Foundations
Crawling Chaos-Sex Machine
Thomas Leer-Tight As A Drum
Punishment Of Luxury-Puppet Life
The Avocados-I Never Knew
The Colours Out Of Time-Rock Section
Veldt-Ghost Child
Spunky Onions-How I Lost My Virginity
The Homosexuals-Herts In Exile

Στέλιος Βογιατζάκης

Ο Στέλιος Βογιατζάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1973. Σπούδασε δημοσιογραφία έχοντας σκοπό να περάσει τη ζωή του γράφοντας για μουσική. Στα επόμενα 20 χρόνια, τα περισσότερα εκ των οποίων είναι συντάκτης στο Έθνος, έγραψε για τα πάντα αλλά ποτέ για μουσική. Του αρέσουν οι Grand Magus αλλά και οι Take That, ο HP Lovecraft αλλά και η JK Rowling, Επίσης, δεν κουράζεται να κάνει χιλιάδες περιττά πράγματα στο Internet.